Getty Images vs Fnotsi, źródło: www.fotopolis.pl

Czy można ukraść pomysł? Kiedy możemy mówić o twórczości podwójnej?

naruszenia praw autorskich prawo autorskie

Teoretyczne rozważania na temat plagiatu mamy już za sobą. W ramach dopełnienia poniżej przedstawiam problematykę związaną z kradzieżą pomysłu oraz twórczością równoległą.

Jak pamiętamy, plagiat może mieć formę jawną (gdy przypisujemy sobie autorstwo całości czyjegoś dzieła, bez wprowadzania jakichkolwiek zmian) bądź ukrytą (przypisywanie sobie autorstwa elementów twórczych cudzego dzieła we własnym utworze). Większe rozwinięcie tematu znajdziecie tutaj. W związku z powyższym sytuacja, w której nastąpi przytoczenie w pracy naukowej chociażby krótkiego fragmentu cudzego artykułu o charakterze twórczym, będzie stanowiło plagiat, o ile nie zostanie oznaczone źródło cytatu oraz jego autor. Podobnie opracowanie cudzego utworu bez podania autora dzieła pierwotnego – a więc np. tłumaczenie – będzie stanowiło plagiat pomimo zaistnienia równoległego wkładu twórczego[1].

O plagiacie, w zależności od rodzaju utworu, mogą świadczyć różne cechy charakterystyczne. W przypadku rzeźby mogą o tym świadczyć wspólne cechy pomiędzy oryginałem a plagiatem w postaci tematu, pomysłu i kompozycji rzeźbiarskiej[2]. O plagiacie tłumaczenia można mówić gdy zajdzie identyczność zwrotów, kolejności słów, dodatków, opuszczeń i zmiany oryginału[3]. Stwierdzenie, czy mamy do czynienia z plagiatem czy z inspiracją utrudnione będzie w przypadku utworu fotograficznego, tym bardziej, że w polskim orzecznictwie brak precedensu w tym temacie. Wzorcowe wydaje się orzeczenie w sprawie polskiej firmy Getty Images przeciwko francuskiej organizacji turystycznej FNOTSI (French National Tourist Offce Federation). Sprawa toczyła się we Francji, jednak wyrok odbił się echem w całym świecie fotografii. Oryginalne zdjęcie przedstawiało parę całującą się na karuzeli w ruchu. Zdjęcie sporne zostało wykonane „na wzór” (zdjęcie na górze, po lewej stronie oryginał, po prawej plagiat). Sąd orzekł, iż podobieństwo ukazujące się w szczególności w wyglądzie modeli, rozmytym tle, które zostało specjalnie „dorobione” w programie graficznym poprzez połączenie dwóch zdjęć, punkt wykonania zdjęcia znajdujący się po środku karuzeli, ubrania modeli, ich pozycja, ułożenie ich rąk przesądzają o plagiacie[4].

W tym miejscu nasuwa się pytanie: czy pomysł na wykonanie dzieła może podlegać ochronie prawnoautorskiej? Jak roztropnie przewidział nasz ustawodawca, zgodnie z art. 1 ust 3 PrAut utwór jest przedmiotem prawa autorskiego od chwili ustalenia, chociażby miał postać nieukończoną, jak np. szkic, zarys, projekt. Spod ochrony tej zostały wyłączone odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne. Aby odpowiedzieć na to pytanie należy ustalić czy i kiedy pomysł staje się nieukończonym lecz już ustalonym w pewnej postaci utworem[5].

„Pomysł zakłada urzeczywistnienie na jego podstawie określonego efektu”. Stanowi początkową fazę realizacji danego przedsięwzięcia. Zdaniem M. Poźniak-Niedzielskiej oraz A. Niewęgłowskiego pojęcia tego nie należy utożsamiać z ideą, inspiracją, tematem, odkryciem, teorią czy też metodą naukową. Idea stanowi raczej myśl przewodnią, inspiracja natomiast stanowi swoiste natchnienie, może być źródłem pomysłu. Sam temat utworu również nie pokrywa się z pomysłem. Aby korzystał z ochrony, temat musi być rozwinięty. Z kolei co do odkrycia, pomimo, że jest ustaleniem jakiegoś faktu, stanowi dobro niematerialne, które ma skonkretyzowany kształt, który w przeciwieństwie do pomysłu ma charakter zupełny. To samo tyczy się teorii i metod naukowych cechujących się kompletnością[6].

Wydaje się, że ustawodawca nie użył słowa „pomysł” specjalnie, chcąc objąć ochroną tylko te pomysły, które spełniają cechę utworu[7]. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2010 roku, pomimo pewnej niekonsekwencji terminologicznej, jedynie potwierdza tę tezę.  Sąd w tym przypadku orzekł, że krótka jednostka słowna, pełniąca rolę znaku towarowego – w tym przypadku element stanowiący pomysł – może być utworem w rozumieniu art. 1 ust. 1 PrAut, jeżeli wykazuje autonomiczną wartość twórczą[8].

W związku z powyższym przypuszczać można, że casus Getty Images na gruncie prawa polskiego zostałby rozwiązany w sposób analogiczny.

Możliwe są sytuacje, w których dwóch twórców niezależnie od siebie wykorzystuje w utworze ten sam pomysł, opracowując go przy pomocy podobnych środków artystycznych. Z punktu widzenia prawa autorskiego jak i prawa karnego nie będzie traktowana jako plagiat przypadkowa zbieżność dwu utworów (twórczość podwójna). Znajdzie się również pewna grupa przypadków, których podobieństwa między dwoma utworami nie będą wynikać ani z zawinionego nieumyślnie działania, ani z przypadku. Granica między nieświadomym przejęciem  a przypadkową podwójną twórczością będzie w takiej sytuacji niemalże nie do wychwycenia[9]. Z całą pewnością nie da się tutaj zastosować ogólnych wytycznych, które by rzutowały na sposób zakwalifikowania danego przypadku bez cienia wątpliwości.

 

Przypisy:

[1] J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie, Warszawa 2016, s. 135.

[2] Orzeczenie SN z dnia 11 stycznia 1979., sygn. akt 393/78.

[3] Wyrok SN z 22 grudnia 1980 r., sygn. akt. I CR 173/80

[4] „Getty Images wins ‚plagiarism’ appeal over lookalike photograph”, Editorial Photographers United Kingdom & Ireland, www.epuk.org [dostęp: 22.03.2016 r.]; Editorial Photographers UK Ltd to organizacja zrzeszająca profesjonalnych fotografów redakcyjnych, działająca od 1999 roku w Wielkiej Brytanii oraz Irlandii.

[5] T. Targosz, komentarz do art. 56 ustawy i prawie autorskim i prawach pokrewnych, [w:] Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, D. Flisak (red.), s. 841-842.

[6] Ibidem s. 848-851.

[7] Ibidem s. 851.

[8] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2010 r., IV CSK 359/09, LEX 694269.

[9] J. Barta, Plagiat muzyczny, op. cit., s. 62.

 

1 thought on “Czy można ukraść pomysł? Kiedy możemy mówić o twórczości podwójnej?”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *