słynni twórcy

Twórca. Komu przysługuje autorstwo utworu i co z tego wynika?

definicje prawo autorskie

Jak wywnioskować można z art. 8 PrAut, autorskie prawa osobiste przysługują zawsze twórcy, natomiast autorskie prawa majątkowe przysługują mu co do zasady. Autorstwo utworu nie podlega ustaleniom stron, uzyskuje się je przez sam fakt wniesienia twórczego wkładu do stworzonego dzieła[1]. Twórcą może być każda osoba fizyczna, niezależnie od wieku, zdolności do czynności prawnych, również chora psychicznie lub niepełnosprawna umysłowo. Inaczej sprawa przedstawia się w przypadku wykonywania praw autorskich – tutaj niezbędna będzie zdolność do czynności prawnych[2]. Zgodnie z art. 8 ust. 2 PrAut: „domniemywa się, że twórcą jest osoba, której nazwisko w tym charakterze uwidoczniono na egzemplarzach utworu lub której autorstwo podano do publicznej wiadomości w jakikolwiek inny sposób w związku z rozpowszechnieniem utworu”. Jeżeli nie istnieje możliwość powołania się na powyższe domniemanie, dowodem na autorstwo dzieła mogą być wszelkie środki dowodowe, w szczególności dowody pisemne wskazujące okoliczności powstawania utworu[3].

Termin „twórca” jest używany w ustawie o PrAut niekonsekwentnie i może być rozumiany dwojako. Po pierwsze, może oznaczać autora, czyli osobę fizyczną, która utwór stworzyła. Po drugie, może odnosić się do podmiotu uprawnionego z tytułu praw autorskich majątkowych. Ustalenie znaczenia tego terminu wymaga interpretacji każdego przepisu, w którym pojęcie to zostało użyte. Zgodnie ze wskazaniami J. Barty i R. Markiewicza przyjąć należy, iż pierwsze znaczenie odnosi się do przepisów o autorskich prawach osobistych oraz niezbywalnych praw majątkowych autora, również jeśli chodzi o spadkobierców. Drugie rozumienie należy zastosować interpretując przepisy o autorskich prawach majątkowych[4].

Autorstwo dzieła może przysługiwać większej liczbie osób. Mówi się wówczas o współautorstwie. Aby przyjąć tę okoliczność konieczne jest spełnienie określonych w ustawie o prawie autorskim przesłanek. Wkłady poszczególnych osób w dzieło muszą mieć twórczy i indywidualny charakter. Wyodrębnione części utworu będące wkładami współtwórców powinny razem tworzyć „nową, samoistną wartość”. Trzecim niezbędnym elementem jest współpraca autorów, obejmująca porozumienie co do stworzenia dzieła oraz akceptację wzajemnych wkładów[5].

Aby zostać współtwórcą wystarczy minimalny wkład twórczy we wspólne dzieło. Autorom przysługują wspólne prawa autorskie majątkowe, a wielkości ich udziałów w założeniu ustawowym są równe. Domniemanie to jest oczywiście wzruszalne. Autorskie prawa osobiste nie mogą być przedmiotem współwłasności[6].

Od współautorstwa oznaczającego zintegrowanie w jedną całość autorskich części odróżnić należy dzieło połączone uregulowane w art. 10 PrAut. Ostatnie pojęcie sprowadza się w swojej istocie do zestawienia odrębnych utworów w celu wspólnego rozpowszechniania. Z utworem połączonym będziemy mieli zatem do czynienia w przypadku braku jakiejkolwiek przesłanki współautorstwa. Zakwalifikowanie dzieła do jednej z powyższych kategorii niesie za sobą konsekwencje prawne, chociażby w postaci obliczania czasu ochrony[7].

Kwestię dzieł zbiorowych odrębnie reguluje art. 11 PrAut. Do tej kategorii zaliczymy w szczególności encyklopedie, czasopisma oraz słowniki. W tych przypadkach prawa autorskie majątkowe powstają na rzecz innych podmiotów, niż twórca. Są nimi producenci oraz wydawcy. Jest to uzasadnione ich działaniami organizacyjnymi oraz nakładami finansowymi[8].

W kontekście ustalenia osoby autora problematyczna jest kwestia twórczości pracowniczej. Art. 12 PrAut został wprowadzony celem zlikwidowania kolizji między przepisami prawa pracy a prawem autorskim. Utwory pracownicze powstają na podstawie stosunku pracy jak również powołania, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę, niezależnie od czasu ich trwania[9]. W braku odmiennej umowy pracodawca nabywa prawa autorskie majątkowe do utworu pracowniczego z chwilą jego przyjęcia, w granicach wynikających z umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron[10]. Dla przyznania dziełu statusu utworu pracowniczego nie jest koniecznym, aby w umowie wyraźnie określać obowiązek pracownika do tworzenia utworów na rzecz pracodawcy. Istotnym jest określenie okoliczności powstania dzieła, a mianowicie, czy czynności, jakich podjął się autor, mieściły się w jego obowiązkach pracowniczych. Problem zakwalifikowania utworu powstaje wówczas, jeżeli jest on związany z kwalifikacjami zawodowymi twórcy, jednak obowiązek jego stworzenia nie wynika wprost z zawartej umowy o pracę. Sytuacje takie wymagają głębszej analizy dotyczącej tego, czy pracownik był zobowiązany do stworzenia dzieła oraz czy praca nad nim wchodziła w zakres jego obowiązków[11].

Na podstawie art. 922 kodeksu cywilnego podmiotem praw autorskich majątkowych mogą zostać spadkobiercy twórcy w drodze dziedziczenia[12]. W skład spadku wchodzą również wierzytelności z roszczeń o naruszenie praw autorskich oraz prawa i obowiązki obligacyjne, które wynikają z umów[13].

[1] J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie i prawa pokrewne, Warszawa 2014 r., s. 39.

[2] D. Flisak, Podmiot prawa autorskiego, (w:) D. Flisak (red), Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, Warszawa 2015, s. 161.

[3] Ibidem, s. 168.

[4] J. Barta, R. Markiewicz, op. cit., s. 40.

[5] Ibidem, s. 41.

[6] Ibidem s. 42.

[7] Ibidem, s. 41 – 42.

[8] Ibidem, s. 45.

[9] D. Flisak, Podmiot prawa autorskiego, op. cit., s. 195.

[10] J. Barta, R. Markiewicz, op. cit., s. 43.

[11] D. Flisak, Podmiot prawa autorskiego, op. cit., s. 196.

[12] Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, (Dz.U.2014.121 j.t.).

[13] J. Barta, R. Markiewicz, op. cit., s 46.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *