roszczenia z tytułu naruszenia praw autorskich

Roszczenia twórcy z tytułu naruszenia praw autorskich osobistych i majątkowych

naruszenia praw autorskich

Osoba naruszająca prawa twórcy musi liczyć się z możliwością poniesienia odpowiedzialności karnej i cywilnej. Na gruncie ochrony cywilnej możemy mieć do czynienia z roszczeniami związanymi z naruszeniem praw osobistych twórcy, oraz praw majątkowych. W zależności od rodzaju naruszonych praw przysługują nam określone przez ustawę żądania. Oczywiście każde naruszenie należy rozpatrywać indywidualnie, bowiem możliwe jest naruszenie tylko praw majątkowych lub osobistych, albo naruszenie obu tych praw jednocześnie. Należy mieć na uwadze również to, że prawa osobiste mogą przysługiwać innej osobie, a prawa majątkowe innej.

Roszczenia z tytułu naruszenia praw osobistych

Co się tyczy ochrony praw osobistych twórcy, zgodnie z art. 78 § 1 ustawy o prawie autorskim może on:

–  żądać zaniechania tego działania;

– w razie dokonanego naruszenia może także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności aby złożyła publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie.

– jeżeli naruszenie było zawinione, sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub – na żądanie twórcy – zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny.

Należy pamiętać, że „roszczenie o usunięcie skutków naruszenia, o którym mowa w art. 78 ust. 1 u.p.a.p.p., można kierować przeciwko temu, kto naruszył autorskie prawa osobiste swoim zachowaniem, czyli bezprawnie wkroczył w sferę chronioną tymi prawami, a nie przeciwko każdemu, kto miałby być odpowiedzialny za szkodę wynikłą z naruszenia tych praw. Nie chodzi tu bowiem o odpowiedzialność odszkodowawczą.”[1]

Jeśli chodzi o wybór odpowiedniej formy usunięcia skutków naruszenia, każdorazowo będzie związane to z okolicznościami konkretnej sprawy. „Ostateczna ocena w kwestii odpowiedniości treści i formy oświadczenia, jako czynności potrzebnej do usunięcia skutków naruszenia autorskich praw osobistych należy do sądu orzekającego. Jej kryteria stanowią: zakres i skutki naruszenia, zasięg publikacji powodującej naruszenie. W razie naruszenia dóbr osobistych celem ochrony udzielonej pokrzywdzonemu jest dążenie do usunięcia skutków tego naruszenia i kompensata doznanej krzywdy bez elementu represji podmiotu odpowiedzialnego za naruszenie dóbr osobistych.”[2]

Roszczenia z tytułu naruszenia praw majątkowych

W przypadku naruszenia praw majątkowych twórcy, sytuacja przedstawia się następująco: uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa:

– zaniechania naruszania;

– usunięcia skutków naruszenia;

– naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych albo poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu;

– wydania uzyskanych korzyści.

Uzyskanie dwukrotności czy też trzykrotności stosownego wynagrodzenia nie jest oczywiste w każdym przypadku. W jednym z orzeczeń SN przeczytamy, że: „Odszkodowanie w wysokości dwukrotności należnej uprawnionemu opłaty stanowi nieproporcjonalną sankcję, która może prowadzić do naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej, równej ochrony praw majątkowych, którą gwarantuje Konstytucja i jest ona nadmierna w stosunku do celu, jakim jest należyte zabezpieczenie twórców przed naruszeniem ich praw majątkowych.” Sąd Najwyższy wziął tu pod uwagę wyjątkowy stan faktyczny, w którym odszkodowanie za szkodę, obliczone na podstawie dwukrotności hipotetycznej opłaty licencyjnej, wyraźnie i znacząco wykracza poza rzeczywiście poniesioną szkodę i ma charakter kary, a nie odszkodowania[3].

Jednak w podobnej sprawie (ten sam powód przeciwko operatorowi sieci kablowej), niecały miesiąc później SN wydał wyrok, w którym nie podzielił tego stanowiska, orzekając zasadność dwukrotności wynagrodzenia. SN porównał konstrukcję zryczałtowanego odszkodowania do kary umownej, uznając, że nie stanowi ona nadużycia prawa[4].

W powyższych przypadkach zasadne wydaje się stanowisko, zgodnie z którym twórca powinien mieć możliwość domagania się w przypadku naruszenia praw autorskich majątkowych zapłaty dwukrotności stosownego wynagrodzenia. Nie do przyjęcia jest bowiem, aby sytuacja osoby, która narusza swoim działaniem te prawa nie różniła się w zasadzie od sytuacji osoby, która zgodnie z prawem płaci stosowne licencje za korzystanie z utworów.

Niezależnie od roszczeń, określonych w ust. 1, uprawniony może się domagać jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia w prasie oświadczenia o odpowiedniej treści i formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia sądu wydanego w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez sąd.

Sąd może również nakazać osobie, która naruszyła autorskie prawa majątkowe, na jej wniosek i za zgodą uprawnionego, w przypadku gdy naruszenie jest niezawinione, zapłatę stosownej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego, jeżeli zaniechanie naruszania lub usunięcie skutków naruszenia byłoby dla osoby naruszającej niewspółmiernie dotkliwe.

Rozstrzygając o naruszeniu prawa,  sąd może orzec na wniosek uprawnionego o bezprawnie wytworzonych przedmiotach oraz środkach i materiałach użytych do ich wytworzenia, w szczególności może orzec o ich wycofaniu z obrotu, przyznaniu uprawnionemu na poczet należnego odszkodowania lub zniszczeniu. Orzekając, sąd uwzględnia wagę naruszenia oraz interesy osób trzecich.

Przypisy

[1] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2015 r. V CSK 599/14

[2] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 12 września 2016 r. I ACa 942/15

[3] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2017 r. V CSK 41/14

[4] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2017 r. V CSK 145/17

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *